بهداشت دهان و دندان

بهداشت دهان و دندان:

بهداشت دهان و دندان یکی از پر اهمیت ترین قسمت های دندان پزشکی است.

متاسفانه بسیاری از مطب ها بسیار کمتر از آنچه باید به این بخش اهمیت می دهند.

اولین قدم در تغییر این وضعیت این است

که دندان پزشک یا بهداشت کار تعدادی خدمات بهداشتی معین در نظر بگیرند

و آنها را در راستای بهترین سرویس دهی به بیماران ارائه کنند.

این خدمات می توانند شامل

بلیچینگ،

غربالگری کنسر دهان،

اندازه گیری عمق پاکت،

برساژ،

فیشور سیلنت،

آنتی بیوتیک های پریودنتال و

فلوراید تراپی باشند.

اولین قدم برای سلامت، پیشگیری از بروز بیماری و درمان آن در مراحل اولیه می‌باشد.

هر فردی در طول زندگی خود دو سری دندان دارد:

دندانهای شیری و دائمی

دندانهای شیری از سن ۶ ماهگی تا ۳ سالگی در دهان رویش می‌یابند.

از سن ۶ تا ۱۲ سالگی به مرور این دندانها می‌افتند و بجای آنها دندانهای دائمی رویش می‌یابند و تا پایان عمر در دهان باقی می‌مانند.

از وظایف مهم و اختصاصی دندانهای شیری موارد زیر را می‌توان نام برد:

·      نقش اساسی در جویدن، تغذیه و سلامت عمومی

·      حفظ زیبایی، تلفظ صحیح کلمات

·      حفظ فضای لازم جهت رویش دندانهای دائمی و در نهایت جلوگیری از به هم‌ریختگی دندانها و کاهش نیاز به درمانهای ارتدونسی

 دندان ۶ سالگی

اولین دندان دائمی،

نخستین آسیای بزرگ (دندان شماره ۶) است که در سن ۶ سالگی، روی قوس فکی، پشت دندانهای شیری رویش می‌یابد.

عوامل پوسیدگی زا

  1. عدم رعایت بهداشت دهان و دندان (عدم استفاده از مسواک و نخ دندان) در زمان مناسب منجر به تشکیل لایه میکروبی می‌شود.
  2. مصرف نامناسب مواد قندی

استفاده از مواد قندی چسبنده‌ (مانند شکلاتها، تافی‌ها، آدامس‌ها و  )

این مواد به علت خاصیت چسبندگی به دندانها مدت زیادی در دهان می‌مانند.

۲ الی ۵ دقیقه بعد از استفاده از مواد قندی و غذا، اسیدهای مخرب ناشی از فعالیت میکروبهای موجود در لایه میکروبی تولید شده

و به مدت ۲۰ دقیقه الی ۱ ساعت در دهان باقی می‌مانند اسید تولید شده مینای دندان را تخریب و منجر به شروع پوسیدگی می‌شود.

تغذیه صحیح

·         استفاده از مواد قندی موردنیاز بدن همراه وعده‌های اصلی غذایی

·         مصرف شیر لبنیات و مواد غذایی حاوی فلوراید مانند ماهی و چای

·         استفاده از میوه و سبزیجات تازه در بین وعده‌های غذایی مانند هویج و کاهو

برای پیشگیری از ایجاد پوسیدگی در دندانهای کودکان، در کنار استفاده از مسواک، نخ دندان و تغذیه صحیح، به کارگیری روشهای زیر حائز اهمیت است:

استفاده از فلوراید

   فلوراید باعث استحکام دندانها شده و آنها را در برابر پوسیدگی مقاوم می‌کند. محصولات مختلف فلوراید عبارتند از:

·         دهانشویه سدیم فلوراید: که در حال حاضر به عنوان یکی از برنامه‌های کشوری جهت پیشگیری از پوسیدگی دندان دانش‌آموزان ابتدایی در دست اجرا می‌باشد.

·         کاربرد ژل فلوراید: این ژل حاوی غلظت بیشتری از فلوراید است، به همین دلیل باید در مطب توسط دندانپزشک استفاده گردد.

·         استفاده از خمیردندانهای حاوی فلوراید

فیشورسیلانت (مسدود کردن شیارهای دندان)

   سطح جونده دندانهای آسیای بزرگ در ابتدای رویش دارای شیارهای خیلی عمیق هستند.

جهت جلوگیری از تجمع مواد غذایی و شروع پوسیدگی در این نقاط، دندانپزشک با استفاده از مواد مخصوص این شیارها را پر و کم عمق می‌نماید تا موهای مسواک به راحتی بتوانند این شیارها را تمیز کنند.

   مراجعه به دندانپزشک حداقل هر ۶ ماه یکبار ضروری است،‌

هرچند هیچ نشانه‌ای از مشکلات دندانی و لثه‌ای وجود نداشته باشد.

تشخیص زودهنگام پوسیدگی با استفاده از نور کافی و رادیوگرافی در مطب دندانپزشکی و درمان به موقع پوسیدگیها خود عامل پیشگیری مؤثری است و مانع از مشکلات شدید بعدی خواهد گردید.

روش صحیح مسواک زدن راهکاری مناسب بهداشت دهان و دندان

 ۱-  مسواک خوب باید موهای صاف و یکنواخت داشته باشد. چنانچه موهای مسواک از حالت اولیه خارج شدند باید آن را عوض کرد.

۲-  برای هر مرتبه شستشو به اندازه یک نخود از خمیر دندان حاوی فلوراید را در موهای مسواک فرو ببرید.

۳-   برای اینکه تمام دندانها مسواک شوند بهتر است همیشه به یک ترتیب مسواک بزنید مثلاً‌ اول فک بالا از راست به چپ و بعد فک پایین از چپ به راست.

۴-   دندانهای فک بالا را با حرکت مسواک از مجاور لثه به سمت پایین تمیز کنید.

۵-   با عمودی گرفتن مسواک و حرکت آن از بالا به پایین سطوح داخلی دندانهای جلو را مسواک کنید.

۶-   سطوح جونده دندانهای بالا را با عقب و جلو بردن مسواک تمیز کنید.

۷-   دندانهای فک پایین را با حرکت مسواک از مجاور لثه به سمت بالا بشوئید.

۸-   پشت دندانهای جلو را با عمودی گرفتن مسواک و حرکت آن از پایین به بالا تمیز کنید.

۹-   سطوح جونده دندانهای پایین مثل فک بالا  را با عقب جلو بردن مسواک، تمیز کنید.

۱۰- هر نوبت مسواک زدن باید حداقل ۴ دقیقه به طول بیانجامد.

۱۱- هر شب قبل از خواب و هر روز صبح بعد از صبحانه، باید دندانها را مسواک زد.

اثرات سودمند فلوراید برای بهداشت دهان و دندان

   فلوراید عنصری است که به طور طبیعی در آب، خاک و هوا یافت می‌شود.

   زمانی‌که فلوراید به صورت خوراکی به میزان مناسب مصرف شود دندان را مقاوم کرده و از پوسیدگی پیشگیری خواهد شد.

   اگر فلوراید در آب آشامیدنی شهر به میزان مناسب موجود باشد، پوسیدگی‌های دندانی را تا حدود ۶۰درصد کاهش می‌دهد. روش دیگر دریافت فلوراید،

استفاده از خمیردندان، دهان‌شویه‌ها و ژلهای حاوی فلوراید است.

هر دو روش کاربرد فلوراید یعنی

سیستمیک (فلوراید موجود در مواد غذایی و آب آشامیدنی) و موضعی (فلورایدی که بر روی دندانها گذاشته می‌شود)

در مقاوم کردن دندان‌ها و پیشگیری از پوسیدگی موثر شناخته شده اند.

در مواد غذایی مصرفی،

مقادیری فلوراید وجود دارد که بر حسب انواع آنها، مقدار فلوراید مصرفی نیز متفاوت است.

غذاهای دریایی به نسبت سایر غذاها فلوراید بیشتری دارند.

چای نسبت به آب آشامیدنی فلوراید بیشتری دارد. در بعضی ترکیبات دارویی نیز فلوراید یافت می‌شود،

بطور کلی مقدار فلورایدی که به بدن می‌رسد بستگی به این دارد که در چه منطقه‌ای زندگی می‌کنیم و چه نوع آب و غذایی مصرف می‌نمائیم.

  مراجعه به دندانپزشک راهکاری مناسب برای بهداشت دهان و دندان

   ما باید هر ۶ ماه یکبار یعنی دوبار در سال به دیدن دندانپزشک خود برویم.

دوبار معاینه دهان و دندان در سال توسط دندانپزشک این امکان را فراهم می‌آورد تا

وی بتواند سلامت دهان و دندان شما را بررسی نماید

و با پیشگیری به موقع از گسترش و پیشرفت بیماریهای دهان و دندان که موجب ایجاد ناراحتی و درمانهای پیچیده دندانپزشکی و هزینه سنگین می‌گردند شود.

دندانپزشک ممکن است بر اساس تشخیص تاریخ ملاقات‌های متوالی بعدی را معین نماید.

مدت زمان صرف شده برای مسواک زدن
دسترسی به همه سطوح دندانها به منظور پاک نمودن پلاک میکروبی مستلزم صرف وقت کافی است.

شما باید روزی ۲ بار و هر بار حداقل ۳-۲ دقیقه برای مسواک زدن و قت صرف نمایید

ولی متاسفانه بسیاری از مردم بین ۷۰-۴۵ ثانیه صرف مسواک زدن خود می‌کنند.

اگر  در شرایطی هستید که نمی‌توانید  مسواک بزنید
شستشوی دهان با آب بعد از خوردن غذا

باعث خنثی شدن اسید و کاهش باکتریها به میزان ۳۰% (از هر ۱۰۰ عدد ۳۰ عدد) می‌شود.

همچنین شما می‌توانید از یک گاز یا یک تکه پارچه تمیز برای پاک کردن دندانها استفاده نمایید تا زمانی که بتوانید از مسواک استفاده کنید.

غذاهای مضر برای دندانها

غذاهای چسبناک مانند

شکلات که حاوی مقدار زیادی مواد قندی هستند به مدت زمان زیادی جهت خنثی شدن اثرات سوء آنها و پاک شدن توسط بزاق از روی سطح دندان نیاز دارند.
عموماً غذاهایی که برای بدن مفید هستند برای دندانها نیز مفیدند بطور مثال

غذاهایی که سفت و الیاف دار هستند مثل سبزی‌ها، میوه‌ها و دانه‌های گیاهی سبب ماساژ لثه می‌شوند و تا حدودی خاصیت تمیز کنندگی دندانها را نیز دارا می‌باشند.

دندانهای حساس
حساسیت دندان

با استفاده از خمیر دندانهای ضد حساسیت و استفاده از سیلانت (مواد پلاستیکی شیری رنگ رقیقی که با آن شیار دندانهای سالم را مسدود می‌کنند تا از پوسیدگی جلوگیری شود)

و مواد پر کردن دندان که در ترکیبات آنها فلوراید به کار رفته است کاهش می‌پذیرد.

همچنین کاهش استفاده از مواد اسیدی در رژیم غذایی به کاهش حساسیت دندان کمک می نماید.

استفاده از خلال دندان
استفاده گاهگاهی از خلال دندان برای برداشتن باقیمانده غذایی از روی دندان مفید است

اما در درازمدت استفاده از خلال دندان باعث سایش و تحلیل لثه می‌شود.

استفاده از خلال دندان به مدت طولانی و به صورت عادت ممکن است باعث جابجایی دندان و در نهایت ناراحتی مفصل گیج‌گاهی ـ فکی شود.

به علاوه باید دقت نمود خلال دندان در لثه شکسته نشود.

داروهای سفید کننده دندان و مناسب بهداشت دهان و دندان

   این مواد حاوی ترکیبات سفید کننده هستند.

اما باید در نظر داشت که بسیاری از این داروها دارای مواد ساینده هستند که برای سلامت دندان مضر می باشد. مواد سفید کننده باید تحت نظر دندانپزشک استفاده گردند.

آیا مسواک زدن به تنهایی می‌تواند کاملاً دهان را تمیز کند؟

   کاملاً نه مسواک فقط سه سطح خارجی از پنج سطح دندانها را تمیز می‌کند. برای تمیز کردن سطوح بین دندانی که قابل دسترس مسواک نیست باید از نخ دندان استفاده نمود نخ دندان بقدر کافی باریک است و به آسانی می‌تواند از بین دندانها عبور کرده و پلاک میکروبی را از سطوح بین دندان برطرف نماید. شما باید از نخ دندان جهت تمیز کردن سطوح بین دندانی که قابل دسترس با مسواک نیست استفاده نمائید. دندانپزشک یا بهداشتکار شما نوعی نخ دندانی را که باید استفاده نمائید توصیه خواهد نمود و طرز صحیح استفاده از آنرا توضیح خواهد داد. برای فاصله‌های زیاد بین دندانها بهتر است از نخ دندان سوپرفلاس استفاده نمائید.

نوع مسواک مناسب بهداشت دهان و دندان

   سر مسواک باید متناسب باشد به نحوی که به آسانی دسترسی به تمام نقاط دهان و دندانها و لثه پیدا کند. دسته آن باید بلند و پهن باشد که بتوان آن را به آسانی در دست گرفت.
موهای مسواک باید از نایلون نرم و دارای انتهای گرد باشد تا به لثه آسیبی نرساند.
مسواک هر ۴-۳ ماه یکبار باید تعویض شود. اگر موهای مسواک به هر دلیلی خراب شود (نشاسته‌های آن گسستگی و فاصله گرفتن بیش از حد موهای مسواک از یکدیگر است) یا شما سرماخوردگی یا آنفولانزا گرفته باشید باید این تعویض زودتر صورت پذیرد.

   دندانپزشکان و بهداشتکاران دهان و دندان به منظور رعایت بهداشت دهان و دندان ، عقیده دارند که یک مسواک خوب باید دارای موهای نرم نایلونی با نوک کوچک کاملاً متراکم و دسته مناسب باشد. همچنین معتقدند که نوک موهای مسواک باید گرد باشد. لثه‌ها بسیار حساسند و به آسانی در تماس با بعضی از مسواک‌ها که دارای موهای تیز باشند. صدمه می‌بینند. موهای نوک گرد مسواک چنان سائیده و پالیش شده‌اند که نوک آنها به صورت گنبدی شکل و کوچک درآمده که به نرمی روی لثه کشیده می‌شود و آسیبی به آن وارد نمی‌سازد. تفاوت این دو دسته موها را می توان در شکلهای ذیل مشاهده نمود.

راهنمای مناسب جهت کمک به انتخاب مناسبترین محصولات بهداشتی دهان

فاصله

معمولی بین

دندانها

فاصله

فشرده بین

دندانها

تحلیل جزئی

لثه

پریتودونتال یا بیماری

لثه

بعد از جراحی لثه

بریج ایمپلیمنت

پریس

مسواک نخ

دندان

مسواک نخ

دندان

مومی

مسواک نخ دندان

سوپر فلاس

مسواک بین

دندانی

مسواک نخ دندان

سوپر فلاس مسواک

بین دندانی

مسواک نخ دندان

سوپر فلاس مسواک

بین دندانی

چه عواملی باعث ایجاد پوسیدگی در دندان می‌شود؟

   لایه چسبنده‌ای به نام پلاک میکروبی بر سطح دندان ایجاد می‌گردد. قند موجود در غذاهائی که می‌خورید به پلاک میکروبی در بوجود آوردن اسیدها کمک می‌کند که این اسیدها موجب خوردگی‌ مینا شده و تدریجاً در مینا ایجاد حفره می‌نمایند.

پلاک میکروبی + قند = اسید= پوسیدگی دندان

   آیا این بدان معنی است که باید مواد قندی را از برنامه غذایی حذف نمود؟

   بطور ایده‌آل بله، اما مسئله مهم این است که تعداد دفعات مصرف مواد قندی را در طول روز محدود نمائیم باید اغذیه قندی را حتی‌الامکان به همراه وعده‌های غذا مصرف نمود. زیرا سایر غذاهای صرف شده موجب کاهش تولید اسید می‌شود. برای مثال صرف یک تکه پنیر در پایان غذا می‌تواند به خنثی کردن اسید در اطراف دندانها کمک کند.

   بخاطر داشته باشید هربار که مواد قندی در تماس با پلاک میکروبی قرار گیرند، اسید به مدت حداقل ۳۰ دقیقه بر سطح مبنا تاثیر می‌گذارد. بنابراین نباید مواد قندی در فواصل بین وعده‌‌های غذایی صرف شود.

اما اگر بخواهیم بین وعده‌های اصلی غذا،‌خوراکی بخوریم برای رعایت بهداشت دهان و دندان چه بکنیم؟

   اگر مجبور هستید بین وعده‌های غذائی، خوراکی بخورید، حتماً‌ باید نوع مناسب آن را انتخاب نمائید مثل نان، پنیر، سبزیجات و میوه تازه، فندق، نوشابه‌های کم کالری و شیر.

   همواره برچسب روی غذاها را از لحاظ میزان مواد قندی موجود در آنها بررسی نمائید. هرچه میزان مواد قندی غذاها بیشتر باشد مصرف آنها برای دندانها مضرتر است.

چه عاملی باعث بیماری لثه می‌شود؟

   وجود پلاک میکروبی د رمحل اتصال لثه با دندان باعث ایجاد بیماری لثه می‌شود. اتصال بافت لثه به دندان باید آنقدر محکم باشد که دندانها را محکم نگاه داشته و از رسیدن باکتریها به ریشه دندان جلوگیری نماید. وجود پلاک میکروبی به استخوان نگاه دارنده دندانها حمله کرده و موجب از بین رفتن آن می‌شود. دندانها تدریجاً لق شده و نهایتاً از دست می‌روند.

   بخاطر داشته باشید که بیماری لثه شایع‌ترین عامل از دست دادن دندان در بزرگسالان است.

چگونه می‌توانیم بفهمیم که دچار بیماری لثه شده‌ایم؟

   اغلب لثه هنگام مسواک زدن یا نخ کشیدن به سهولت خونریزی می‌کند و ممکن است قرمز و متورم بنظر برسد. اگر خونریزی ادامه یابد و لثه‌ها قرمز و متورم بنظر برسد.

   اگر خونریزی ادامه یابد و لثه‌ها قرمز و متورم باقی بماند فوراً به دندانپزشک مراجعه نمائید. وجود لثه قرمز متورم و خونریزی لثه از اولین علائم بیماری لثه می‌باشد

Leave a comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.